Nghĩa của “kêu” là gì?
Con vật, đồ vật phát ra tiếng (chim kêu, đá kêu); người la lên hay than thở (kêu lên, kêu đau, kêu ca); gọi người, gọi tên (kêu là, kêu bằng); gọi xe, gọi món (kêu xe, kêu món); trong lời pháp đình xưa, tòa kêu án là tuyên án.
Tiếng Anh: To make a sound, of animals and things; to cry out or complain; to call someone or call something by a name; in the South, to call a cab or order food and drink; and in old court language, to pass a sentence.
Nghĩa của các cụm từ thường gặp
kêu lên
Là bật ra một tiếng vì bất ngờ, vì đau hoặc vì sợ, tức là tiếng buột ra chớ không phải lời mình định nói.
Các nét nghĩa và giải thích chi tiết của “kêu”:
5 nét nghĩa🇻🇳 Con vật cất tiếng, hay đồ vật va chạm phát ra tiếng: chim kêu, chó kêu, chuông kêu, đá rơi kêu chát chúa.
🇬🇧 Of an animal, to make its call; of a thing, to give out a sound when struck or moved: chim keu (a bird calls), da roi keu (a falling stone clatters).
Thí dụ:
Đầu tiên, nàng nghe chim vịt kêu rất buồn trên những cây nhông mọc dựa mé nước.
First she heard the cuckoos calling mournfully in the trees along the water's edge.
Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Hoa Hậu Bồ ĐàoHồi bảy giờ rưỡi, thình lình một tiếng đá rơi lên ngói kêu lên chát chúa.
At half past seven a stone suddenly fell on the roof tiles with a sharp clatter.
Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Cuống Rún Chưa Lìa🇻🇳 Người bật ra tiếng la vì đau, vì sợ, vì ngạc nhiên: kêu lên, kêu đau, kêu rú; kêu ca là than phiền.
🇬🇧 Of a person, to cry out in pain, fear or surprise: keu len, keu dau (to cry out in pain); keu ca is to grumble or complain.
Thí dụ:
Nhưng tới chơn cầu thang, Lan thử bước lên thì không được và kêu đau om trời.
But at the foot of the stairs Lan tried to step up, could not, and cried out loudly in pain.
Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Lữ Đoàn Mông ĐenCúc không kinh nghiệm, nên làm công việc nầy rất hăng hái, không hề kêu ca gì.
Cuc had no experience, so she did the work very eagerly, without a word of complaint.
Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Món Nợ Thiêng Liêng🇻🇳 Gọi người cho tới hay cho chú ý; gọi, xưng một người hay một vật bằng tên nào: kêu là, kêu bằng, kêu réo.
🇬🇧 To call someone to come or pay attention; to call a person or thing by a certain name: keu la and keu bang (to call it this), keu reo (to keep calling).
Thí dụ:
Như tao, tụi bây phải kêu là chị cả mới hợp lý cho, chớ sao lại kêu là chị hai.
Take me: you lot should call me eldest sister, that is what makes sense, so why do you call me second sister?
Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Đò DọcĐêm nay, dặn chị ở nhớ ngủ sẽ thức, đừng để họ kêu réo nhiều lần.
Tonight, tell the maid to sleep lightly and not make them call again and again.
Nguồn: Sơn Nam, Hình Bóng Cũ🇻🇳 Tiếng Nam Bộ: gọi cho có xe tới chở, hay gọi món ở quán: kêu xe, kêu xích lô, kêu món, kêu cà phê.
🇬🇧 Southern usage: to call for a vehicle, or to order food and drink: keu xe (to call a cab), keu mon (to order a dish).
Thí dụ:
Hai nàng kêu xe kéo mà đi chợ.
The two young women called a rickshaw to go to the market.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Kẻ làm người chịuKỳ ngồi làm thinh, không kêu món uống.
Ky sat in silence and did not order a drink.
Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Ký Thác🇻🇳 Trong lời pháp đình thời trước: tòa hay quan tòa tuyên một mức án cho người bị xử: tòa kêu án, bị kêu án, kêu sáu tháng tù. Ngày nay nói tuyên án.
🇬🇧 In the court language of earlier times, of a court or judge, to pass a sentence: toa keu an (the court sentenced), bi keu an (to be sentenced). Today one says tuyen an.
Thí dụ:
Tòa kêu án nó bốn tháng tù.
The court sentenced him to four months in prison.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Khóc thầmTòa kêu sáu tháng tù, song được hưởng án treo.
The court gave six months in prison, but suspended.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Bỏ chồngTừ này được dùng ra sao trong tác phẩm
“Ăn cơm trưa rồi vợ chồng Phúc thường dắt nhau đi ra nhà mát, rồi mỗi người nằm một cái võng mà lóng nghe tiếng nước chảy, giọng chim kêu, hoặc nói chuyện chơi đặng trao đổi tình tứ với nhau, hoặc vợ đọc sách cho chồng nghe đặng thúc giục giấc ngủ.”“Việc gian ác như vậy mà cha tôi lúc đó còn làm Cai Tổng, lại không nói tới dì tôi, để giải thầy thuốc Đài lên tòa làm cho ổng bị tòa án kêu hai năm tù.”“Mặt trông đau đớn rụng rời, Oan này còn một kêu trời, nhưng xa.”Rường cao rút ngược dây oan, Dẫu là đá cũng nát gan, lọ người. Mặt trông đau đớn rụng rời, Oan này còn một kêu trời, nhưng xa. Một ngày lạ thói sai nha, Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền.
“Như chuông chẳng đánh chẳng kêu, Ngọn đèn tỏ rõ trước khêu bởi mình.”Công rằng: "Đơn quế đôi nhành, Bảng vàng thẻ bạc đã đành danh nêu. Như chuông chẳng đánh chẳng kêu, Ngọn đèn tỏ rõ trước khêu bởi mình. Khá khen hai họ tài lành hòa hai".
“Vương bà nghe bấy nhiêu lời, Tiếng oan đã muốn vạch trời kêu lên.”Thôi con còn nói chi con? Sống nhờ đất khách thác chôn quê người! Vương bà nghe bấy nhiêu lời, Tiếng oan đã muốn vạch trời kêu lên. Vài tuần chưa cạn chén khuyên. Mái ngoài nghỉ đã giục liền ruổi xe.
“Dân nghe tiếng nói khoan thai, Kêu nhau dừng lại bày lời phân qua:”Tiên rằng: "Cớ sự làm sao, Xin ngừng vài bước sẽ trao một lời". Dân nghe tiếng nói khoan thai, Kêu nhau dừng lại bày lời phân qua: "Nhơn rày có đảng lâu la, Tên rằng Đỗ Dự hiệu là Phong Lai.
“Buồn trông gió cuốn mặt ghềnh Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồị”Buồn trông nội cỏ dàu dàu, Chân mây mặt đất một màu xanh xanh. Buồn trông gió cuốn mặt ghềnh Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồị Chung quanh những nước non người, Đau lòng lưu lạc, nên vài bốn câu.
“Kêu rằng: "Bớ đảng hung đồ! Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân".”Vân Tiên ghé lại bên đàng, Bẻ cây làm gậy nhắm làng xông vô. Kêu rằng: "Bớ đảng hung đồ! Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân". Phong Lai mặt đỏ phừng phừng: "Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.
Câu hỏi thường gặp về “kêu”
“kêu” là gì?
Con vật, đồ vật phát ra tiếng (chim kêu, đá kêu); người la lên hay than thở (kêu lên, kêu đau, kêu ca); gọi người, gọi tên (kêu là, kêu bằng); gọi xe, gọi món (kêu xe, kêu món); trong lời pháp đình xưa, tòa kêu án là tuyên án.
Cụm từ “kêu lên” nghĩa là gì?
Là bật ra một tiếng vì bất ngờ, vì đau hoặc vì sợ, tức là tiếng buột ra chớ không phải lời mình định nói.
“kêu” được dùng trong câu như thế nào?
Một câu trong Ái tình miếu của Hồ Biểu Chánh: “Ăn cơm trưa rồi vợ chồng Phúc thường dắt nhau đi ra nhà mát, rồi mỗi người nằm một cái võng mà lóng nghe tiếng nước chảy, giọng chim kêu, hoặc nói chuyện chơi đặng trao đổi tình tứ với nhau, hoặc vợ đọc sách cho chồng nghe đặng thúc giục giấc ngủ.”
Mục từ “kêu” ghi nhận những chữ Hán Nôm nào?
Trong phạm vi nghĩa của mục từ nầy, các chữ Hán Nôm được ghi nhận là 呌 (kêu). Lớp từ vựng: Vietnamese verb with Southern usage extensions.
“kêu” có biến thể vùng miền nào?
“kêu” có các dạng biến thể ghi nhận theo phương ngữ: kêu món; kêu cà phê; kêu xe (Nam Bộ), kêu ai; kêu bằng (Nam Bộ và toàn quốc), gọi món; đặt món; gọi xe (Toàn quốc), tòa kêu án; bị tòa kêu án; tòa kêu sáu tháng tù (Nam Bộ; pháp đình và văn cũ).
Tiêu chuẩn thẩm định ngữ liệu tại VietLayers
Mức đối chiếu của mục từ được ghi ở đầu trang. Dẫn chứng có tên tác giả và tác phẩm được trình bày riêng với thí dụ biên soạn. Dẫn chứng về cách dùng không tự xác nhận nguồn gốc của từ. Phần chưa đủ căn cứ cần được đối chiếu thêm.