Trở lại từ điển
Bản biên đang soạnChưa xác nhận duyệt cuối
Nghĩa vắn tắt

Nghĩa của “liệt” là gì?

Mất sức cử động (nằm liệt giường, tê liệt); máy móc, công việc ngưng chạy (liệt máy, sanh hoạt tê liệt); chữ Hán 烈 là mạnh, dữ dội (mãnh liệt, quyết liệt) và cứng cỏi, lẫy lừng (tiết liệt, oanh liệt); chữ 列 là xếp vô, bày ra (liệt vào, la liệt).

Tiếng Anh: Paralysed or bedridden; of a machine or activity, broken down or at a standstill; in manh liet and quyet liet, fierce or intense; in tiet liet and oanh liet, steadfast or glorious; in liet vao and la liet, to class among or to lie spread everywhere.

Cách đọc
liệt(chữ để đối chiếu)
Máy đọc để tham khảo, không phải giọng người bản xứ thâu lại

Nghĩa của các cụm từ thường gặp

tê liệt

Mất hết cảm giác và sức cử động; theo lối bóng là ngưng trệ, không hoạt động được.

mãnh liệt

Từ Hán Việt 猛烈: có lực, cường độ rất mạnh, dữ dội (gió giông mãnh liệt, phản ứng mãnh liệt, sức sống mãnh liệt); nói về tình cảm, ý muốn thì là rất sâu, rất mạnh (tình yêu mãnh liệt, niềm tin mãnh liệt, sống mãnh liệt).

kịch liệt

Hết sức mạnh, hết sức dữ, làm tới cùng chớ không nương tay; thường nói về cãi cọ, giận hờn.

Các nét nghĩa và giải thích chi tiết của “liệt”:

5 nét nghĩa
1mất sức cử độngsức khỏe[thường]
B1

🇻🇳 Tay chân hay cả mình mất sức cử động; nằm liệt giường là đau nặng nằm một chỗ không dậy nổi; tê liệt là tê cứng không cử động được.

🇬🇧 Of the limbs or the whole body, unable to move; nam liet giuong is to be bedridden, too ill to get up; te liet is numb and paralysed.

Cụm thường gặp:
nằm liệt giườngliệt giường liệt chiếutê liệt

Thí dụ:

Sau cái đêm thức sáng trắng ngoài đường ấy, Ngàn nằm liệt giường đến bốn ngày.

After that night spent awake out in the street until dawn, Ngan lay bedridden for four days.

Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Trâm Nhớ Ngàn Thương

Nhưng họ cứ nằm yên đó vì tay chơn họ bị tê-liệt cả, không cử-động được nữa.

But they just lay there, for their arms and legs were numb and paralysed and could no longer move.

Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Gieo Gió Gặt Bão
2máy móc, công việc ngưng chạymáy móc[thường]
B1

🇻🇳 Nói máy móc, xe cộ hư không chạy được nữa (liệt máy); rộng ra, tê liệt là mọi công việc, sanh hoạt đều ngưng trệ.

🇬🇧 Of a machine or vehicle, broken down and unable to run (liet may); by extension, te liet is for work and daily activity to come to a standstill.

Cụm thường gặp, bấm để tra:

Thí dụ:

Xe chạy xuống tới Bến Lức rồi liệt máy không chạy được nữa.

The car got as far as Ben Luc and then the engine died and it could go no further.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Chút phận linh đinh

Nghỉ chơi lâu quá, các ngành sanh hoạt đều tê liệt, nhiều việc phải hư hỏng rồi làm sao.

With the holiday going on so long, every line of business came to a standstill, and many things were bound to go to ruin.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Chị Đào, Chị Lý
3trong mãnh liệt, quyết liệt: mạnh, dữ dộitính chất[trang trọng]
B2

🇻🇳 Chữ Hán 烈, nghĩa là mạnh, dữ dội như lửa; gặp trong mãnh liệt, quyết liệt, kịch liệt, nhiệt liệt: mạnh mẽ, hết sức, không nhân nhượng.

🇬🇧 From the Chinese character meaning fierce, blazing like fire; found in manh liet, quyet liet, kich liet and nhiet liet: intense, all out, unyielding.

Cụm thường gặp, bấm để tra:

Thí dụ:

Sóng tình mãnh liệt lắm, nó có thể đánh đổ luân lý, danh dự, gia đình hết thảy.

The waves of passion are very fierce; they can overturn morals, honour and family all at once.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Tân Phong nữ sĩ

Dưới bờ sình, cô đã chẳng quyết liệt cự nự những lời hò hẹn của Nhâm là gì?

Down on the muddy bank, had she not firmly refused Nham's pleas for a meeting?

Nguồn: Lê Xuyên, Mặt Trời Đêm
4trong tiết liệt, oanh liệt: cứng cỏi, lẫy lừngđạo đức[văn chương]
C1

🇻🇳 Cũng chữ 烈: cứng cỏi, giữ trọn khí tiết, như tiết liệt, trung liệt; hay lẫy lừng, vẻ vang, gan dạ như oanh liệt.

🇬🇧 The same character: steadfast and upright to the end, as in tiet liet and trung liet; or glorious, bold and resounding, as in oanh liet.

Cụm thường gặp:

Thí dụ:

Thấy gương tiết liệt của bà như vậy, ai cũng xót thương, cảm động và mến phục.

Seeing such an example of steadfast virtue, everyone felt pity, was moved and admired her.

Nguồn: Sơn Nam và Tô Nguyệt Đình, Chuyện Xưa Tích Củ

Liễu sẽ trở nên một người đàn bà oanh liệt, ngày kia.

One day Lieu would become a bold and remarkable woman.

Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Tỳ Vết Tâm Linh
5trong liệt vào, la liệt: xếp vô, bày raphân loại[trang trọng]
B2

🇻🇳 Chữ Hán 列, nghĩa là xếp hàng, bày ra: liệt vào là xếp người hay vật vô một hạng, một loại; liệt kê là kể ra từng món; la liệt là bày ra đầy khắp.

🇬🇧 From the Chinese character meaning to set in a row: liet vao is to class someone or something among a group or rank; liet ke is to list item by item; la liet is to lie spread out everywhere.

Cụm thường gặp:

Thí dụ:

Chàng thích giữ sự yên lặng trước ý nghĩ của những người mà chàng liệt vào thời cũ.

He preferred to keep silent before the ideas of the people he classed as belonging to the old days.

Nguồn: Ngọc Linh, Trên Sông Hoàng Hôn

Áo, mão, râu ria treo la liệt trên vách đất.

Costumes, headdresses and false beards hung all over the earthen wall.

Nguồn: Thẩm Thệ Hà, Bài Học Thương Nhau
Dẫn chứng văn học

Từ này được dùng ra sao trong tác phẩm

“Nghỉ chơi lâu quá, các ngành sanh hoạt đều tê liệt, nhiều việc phải hư hỏng rồi làm sao.”
Hồ Biểu Chánh, Chị Đào, Chị Lý, Chương 17
“Xe chạy xuống tới Bến Lức rồi liệt máy không chạy được nữa.”
Hồ Biểu Chánh, Chút phận linh đinh, Chương 2
“Nó nằm liệt hổm nay, có dậy được đâu.”
Hồ Biểu Chánh, Con nhà nghèo, Chương 7
“- Nó nhức đầu chóng mặt, nằm liệt dậy không nổi.”
Hồ Biểu Chánh, Cư Kỉnh, Chương 10
Câu trích chính
“Lại thêm rũ liệt tứ chi, Muốn đi theo đó mà đi khôn rồi".”
Đoạn trích nguyên tác

Tiên rằng. "Trong dạ xót xa, Nay đà sáu bữa không hòa mùi chi Lại thêm rũ liệt tứ chi, Muốn đi theo đó mà đi khôn rồi". Lão tiều vội ngửa áo tơi, Mở cơm trong gói miệng mời Vân Tiên:

Nguyễn Đình Chiểu, Lục Vân Tiên, Hồi 2 (Câu 401-1188), cặp câu 432
Câu trích chính
“Năm thầy cãi nhau kịch liệt rồi xông vào đánh nhau toác đầu chảy máu.”
Đoạn trích nguyên tác

Thầy sờ đuôi bảo: Voi tun tủn như cái chổi sể cùn. Năm thầy cãi nhau kịch liệt rồi xông vào đánh nhau toác đầu chảy máu. Kẻ nhìn sự việc phiến diện một bề mà vội khẳng định toàn thể thì chẳng khác nào các thầy bói xem voi.

Nguyễn Văn Ngọc, Trần Lê Nhân, Cổ Học Tinh Hoa, Thầy bói xem voi, đoạn 7
Câu trích chính
“Có màu sắc tướng rất phương phi. Vẻ chi mãnh liệt những êm ái”
Đoạn trích nguyên tác

Ôm nhịp đau thương muốn rụng rời. Trực giác đi ra trên trán kia Có màu sắc tướng rất phương phi. Vẻ chi mãnh liệt những êm ái Trong cặp tuyết lê ướm dậy thì Tôi nhìn đâu khắp cặp đùi non

Bích Khê, Thơ Bích Khê - Tinh Huyết, Châu II, đoạn 19
Câu trích chính
“Cứ nhắm mắt, cứ yêu nhau như chết, Cứ sảng sốt, tê mê và rủ liệt,”
Đoạn trích nguyên tác

Ôi muôn năm! Giấc mộng đã đời chưa? Lúc ấy sóng triều rền rĩ chưa bưa. Cứ nhắm mắt, cứ yêu nhau như chết, Cứ sảng sốt, tê mê và rủ liệt, Đừng nghe chi âm hưởng địa cầu đang Vỡ toang ra từng mảnh cả không gian,

Hàn Mặc Tử, Thơ Hàn Mặc Tử, Tập thơ Đau thương, đoạn 59
Hỏi đáp nhanh

Câu hỏi thường gặp về “liệt”

“liệt” là gì?

Mất sức cử động (nằm liệt giường, tê liệt); máy móc, công việc ngưng chạy (liệt máy, sanh hoạt tê liệt); chữ Hán 烈 là mạnh, dữ dội (mãnh liệt, quyết liệt) và cứng cỏi, lẫy lừng (tiết liệt, oanh liệt); chữ 列 là xếp vô, bày ra (liệt vào, la liệt).

Cụm từ “tê liệt” nghĩa là gì?

Mất hết cảm giác và sức cử động; theo lối bóng là ngưng trệ, không hoạt động được.

Cụm từ “mãnh liệt” nghĩa là gì?

Từ Hán Việt 猛烈: có lực, cường độ rất mạnh, dữ dội (gió giông mãnh liệt, phản ứng mãnh liệt, sức sống mãnh liệt); nói về tình cảm, ý muốn thì là rất sâu, rất mạnh (tình yêu mãnh liệt, niềm tin mãnh liệt, sống mãnh liệt).

“liệt” được dùng trong câu như thế nào?

Một câu trong Chị Đào, Chị Lý của Hồ Biểu Chánh: “Nghỉ chơi lâu quá, các ngành sanh hoạt đều tê liệt, nhiều việc phải hư hỏng rồi làm sao.”

Mục từ “liệt” ghi nhận những chữ Hán Nôm nào?

Trong phạm vi nghĩa của mục từ nầy, các chữ Hán Nôm được ghi nhận là 列 (liệt), 劣 (liệt). Lớp từ vựng: Vietnamese homographs with Sino-Vietnamese elements.

“liệt” có biến thể vùng miền nào?

“liệt” có các dạng biến thể ghi nhận theo phương ngữ: liệt tay/chân; bị liệt (Tiếng Việt toàn dân), liệt máy; máy liệt (Khẩu ngữ và máy móc), liệt vào danh sách/hạng (Văn viết trang trọng), hạng liệt; loại liệt (Lối xếp loại cũ).

Trách nhiệm nội dung và Phương pháp biên tập

Tiêu chuẩn thẩm định ngữ liệu tại VietLayers

Mức đối chiếu của mục từ được ghi ở đầu trang. Dẫn chứng có tên tác giả và tác phẩm được trình bày riêng với thí dụ biên soạn. Dẫn chứng về cách dùng không tự xác nhận nguồn gốc của từ. Phần chưa đủ căn cứ cần được đối chiếu thêm.