Trở lại từ điển
Bản biên đang soạnChưa xác nhận duyệt cuối
Nghĩa vắn tắt

Nghĩa của “xá” là gì?

Chắp hai tay lại và khum lưng cúi đầu mà chào người trên hay chào bàn thờ; cũng là tiếng đếm cái chào đó (xá ba xá).

Tiếng Anh: To join the two hands, bend the back and bow the head in greeting to an elder or to an altar; also the count word for such a bow.

Cách đọc
xá(chữ để đối chiếu)
Máy đọc để tham khảo, không phải giọng người bản xứ thâu lại

Nghĩa của các cụm từ thường gặp

chắp tay xá

Chắp hai bàn tay lại trước ngực mà cúi mình chào một cách kính cẩn, như khi chào người lớn, chào chủ nhà hay vái bàn thờ.

Các nét nghĩa và giải thích chi tiết của “xá”:

2 nét nghĩa
1chắp tay khum lưng cúi đầu mà chàođời sống[tiếng địa phương]
B1

🇻🇳 Chào bằng thân: chắp hai tay lại, khum lưng cúi đầu mà chào người trên hay chào bàn thờ. Nó gần như luôn đi với chắp tay, và nhận thẳng người được chào, không cần giới từ: xá ông, xá bà Phủ, xá bàn thờ. Người ta cũng lột khăn bịt đầu xuống mà xá; cúi thiệt thấp thì gọi là xá dài. Nó nhẹ hơn lạy, nên hay đứng kề lạy.

🇬🇧 To greet with the body: to join the two hands, bend the back and bow the head to an elder or to an altar. It nearly always goes with a phrase for joining the hands, and takes the person greeted directly, without a preposition. One may take the headcloth off first; a deep bow is called xa dai. It is lighter than a full prostration, so the two often stand side by side.

Cụm thường gặp:
chắp tay xákhum lưng xáxá dàixá và lạy

Thí dụ:

Cô Chức thấy cha chồng không nói gì nữa, cô mới chấp tay xá ông rồi đi ra sân.

Seeing that her father in law said no more, Miss Chuc joined her hands and bowed to him, then went out to the yard.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Hai vợ

Cô xá bà Hương văn với bà Kinh, nước mắt tuôn dầm dề, không mở miệng nói được.

She bowed to Mrs Huong van and Mrs Kinh, the tears streaming down, unable to open her mouth and speak.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Tơ hồng vương vấn

Ông Chúa Hòn chắp tay xá bàn thờ rồi đi nhanh ra sân, mồ hôi ướt đẫm sau lưng.

The Lord of the Isle joined his hands and bowed to the altar, then went quickly out to the yard, the sweat soaking his back.

Nguồn: Sơn Nam, Bà Chúa Hòn

Thanh Kiều bước xuống thềm nhà, chắp tay xá bà Phủ, rồi đứng nép lại một bên.

Thanh Kieu stepped down from the threshold, joined her hands and bowed to Mrs Phu, then stood aside.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Tiền bạc, bạc tiền

Thu Thủy nghe nói liền bước lại xá và lạy đủ hết ba cái mả rồi cũng ngồi mà khóc.

Hearing this, Thu Thuy stepped over and bowed and made three full prostrations at all the graves, then sat down and wept too.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Chúa tàu Kim Qui

Hương quản rón rén bước vô cửa, xá quan Chủ quận với bà Huyện, mà mặt mày buồn hiu.

The village constable crept in at the door and bowed to the district chief and to Mrs Huyen, his face downcast.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Cư Kỉnh

Anh ta thấy chủ đất thì liền lột cái khăn bịt trùm trên đầu xuống mà xá.

When he saw the landowner, he at once took the cloth wrapped round his head off and bowed.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Con nhà giàu
2tiếng đếm cái chào chắp tayđời sống[tiếng địa phương]
B1

🇻🇳 Làm danh từ để đếm cái chào chắp tay cúi đầu, đứng sau số từ: xá ba xá, xá một cái; hay đi cặp với lạy hai lạy khi cúng.

🇬🇧 Used as a noun to count such bows, after a number: bowing three bows; it often pairs with counted prostrations at an offering.

Cụm thường gặp:
xá ba xálạy hai lạy, xá ba xá

Thí dụ:

Lên tới nhà cầu, anh ta lại đứng ngay trước mặt bà Cai rồi khum lưng xá bà ba xá.

Reaching the bridge house, he stood squarely before Mrs Cai and then bent his back and made her three bows.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Con nhà nghèo

Rồi lạy hai lạy, xá ba xá.

Then make two prostrations and three bows.

Nguồn: Sơn Nam, Thuần Phong Mỹ Tục Việt Nam

Cháu thắp nhang đi, lạy không được thì xá ba xá.

Light the incense, child, and if you cannot prostrate yourself, bow three bows.

Nguồn: Sơn Nam, Hương Rừng Cà Mau
Dẫn chứng văn học

Từ này được dùng ra sao trong tác phẩm

Câu trích chính
“Vả đây đường xá xa xôi, Mà ta bất động nữa người sinh nghi.”
Đoạn trích nguyên tác

Mụ già hoặc có điều gì, Liều công mất một buổi quỳ mà thôi. Vả đây đường xá xa xôi, Mà ta bất động nữa người sinh nghi. Tiếc thay một đóa trà mi, Con ong đã tỏ đường đi lối về.

Nguyễn Du, Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh), Đoạn 5: Biến cố nhà họ Mã và lầu Ngưng Bích, cặp câu 422
Câu trích chính
“Đồng rằng: "Chốc nữa khỏi rừng, Tìm nơi quán xá sẽ dừng nghỉ ngơi".”
Đoạn trích nguyên tác

Tiên rằng: "Đi đã ngất ngơ, Tìm nơi cây cối bụi bờ nghỉ chơn". Đồng rằng: "Chốc nữa khỏi rừng, Tìm nơi quán xá sẽ dừng nghỉ ngơi". Non tây vừa khuất mặt trời, Tớ thầy dìu dắt tới nơi Đại-đề.

Nguyễn Đình Chiểu, Lục Vân Tiên, Hồi 2 (Câu 401-1188), cặp câu 290
Câu trích chính
“Canh khuya thân gái dặm trường, Phần e đường xá, phần thương dãi dầu!”
Đoạn trích nguyên tác

Mịt mù dặm cát đồi cây, Tiếng gà điếm nguyệt dấu giày cầu sương. Canh khuya thân gái dặm trường, Phần e đường xá, phần thương dãi dầu! Trời đông vừa rạng ngàn dâu, Bơ vơ nào đã biết đâu là nhà!

Nguyễn Du, Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh), Đoạn 6: Gặp Thúc Sinh và tai ương Hoạn Thư, cặp câu 1016
Câu trích chính
“Huống chi ta với các ngươi, sinh ở buổi rối ren, lớn lên nhằm khi khó nhọc, chính mắt ngó thấy sứ ngụy đi lại, đường xá nghẽn-ngang, chúng múa cái lưỡi cú quạ làm nhục chốn triều-đình, chúng giơ cái thân chó dê, kiêu ngạo với quan tể-phụ;”
Đoạn trích nguyên tác

xông pha lam-chướng trên đuờng muôn dặm, hai người ấy đánh được quân Nam-chiếu trong vài tuần, khiến cho vua chúa giòng Thát nay còn để tiếng! Huống chi ta với các ngươi, sinh ở buổi rối ren, lớn lên nhằm khi khó nhọc, chính mắt ngó thấy sứ ngụy đi lại, đường xá nghẽn-ngang, chúng múa cái lưỡi cú quạ làm nhục chốn triều-đình, chúng giơ cái thân chó dê, kiêu ngạo với quan tể-phụ; chúng nhờ mệnh lệnh của chúa Mông-Cổ, mà đòi nào ngọc nào lụa, sự vòi vĩnh thật vô cùng;

Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ (Dụ chư tỳ tướng hịch văn), Đoạn 2: Tố cáo sứ giặc Nguyên và nỗi lòng chủ tướng, câu 16
Câu trích chính
“Trăm năm âm phủ ấy chữ quy, xá đợi gươm hùm treo mộ.”
Đoạn trích nguyên tác

Một giấc sa trường rằng chữ hạnh, nào hay da ngựa bọc thây; Trăm năm âm phủ ấy chữ quy, xá đợi gươm hùm treo mộ. Đoái sông Cần Giuộc, cỏ cây mấy dặm sầu giăng;

Nguyễn Đình Chiểu, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Đoạn 2: Thích thực (hình tượng người nông dân nghĩa sĩ), câu 30
“Cô Chức thấy cha chồng không nói gì nữa, cô mới chấp tay xá ông rồi đi ra sân.”
Hồ Biểu Chánh, Hai vợ, Chương 9
“Cô xá bà Hương văn với bà Kinh, nước mắt tuôn dầm dề, không mở miệng nói được.”
Hồ Biểu Chánh, Tơ hồng vương vấn, Chương 22
“Ông Chúa Hòn chắp tay xá bàn thờ rồi đi nhanh ra sân, mồ hôi ướt đẫm sau lưng.”
Sơn Nam, Bà Chúa Hòn, Chương 2
Hỏi đáp nhanh

Câu hỏi thường gặp về “xá”

“xá” là gì?

Chắp hai tay lại và khum lưng cúi đầu mà chào người trên hay chào bàn thờ; cũng là tiếng đếm cái chào đó (xá ba xá).

Cụm từ “chắp tay xá” nghĩa là gì?

Chắp hai bàn tay lại trước ngực mà cúi mình chào một cách kính cẩn, như khi chào người lớn, chào chủ nhà hay vái bàn thờ.

“xá” được dùng trong câu như thế nào?

Một câu trong Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh) của Nguyễn Du: “Vả đây đường xá xa xôi, Mà ta bất động nữa người sinh nghi.”

Mục từ “xá” ghi nhận những chữ Hán Nôm nào?

Trong phạm vi nghĩa của mục từ nầy, các chữ Hán Nôm được ghi nhận là 舍 (xá). Lớp từ vựng: native.

“xá” thuộc từ loại gì?

“xá” thuộc từ loại động từ, danh từ. Mục từ này phù hợp cho người học bậc B1.

Trách nhiệm nội dung và Phương pháp biên tập

Tiêu chuẩn thẩm định ngữ liệu tại VietLayers

Mức đối chiếu của mục từ được ghi ở đầu trang. Dẫn chứng có tên tác giả và tác phẩm được trình bày riêng với thí dụ biên soạn. Dẫn chứng về cách dùng không tự xác nhận nguồn gốc của từ. Phần chưa đủ căn cứ cần được đối chiếu thêm.