Khi nào viết chơn, khi nào viết chân?

Chơn là gì?

Chơn là cách đọc Nam Bộ của chữ Hán 真, nghĩa là thật, đúng, ngay. Từ điển hiện hành ghi chữ ấy là chân. Chơn xuất hiện trong chơn chánh, chơn thành, chơn lý, chơn tướng, và trong lời nói Nam Bộ cả trăm năm nay.

Chơn từ đâu mà có?

Từ một đường âm đều đặn của tiếng Nam Bộ: vần ân của nhiều chữ Hán Việt đọc thành ơn. Chân thành chơn, nhân thành nhơn, thân thành thơn trong một số từ. Đây không phải nói ngọng, mà là một lớp âm đọc có hệ thống và có từ rất lâu.

Từ điển năm 1895 ghi chơn ngay ở đầu mục, tức là dạng này đã ổn định trước khi chữ quốc ngữ phổ biến, và người biên soạn coi nó là dạng tự nhiên của vùng.

Chơn và chân có cùng nghĩa không?

Có. Cùng một chữ Hán, cùng nghĩa thật, đúng, ngay. Khác nhau chỉ ở âm và ở chỗ dùng: chơn mang giọng Nam Bộ, chân là dạng chuẩn chung. Chơn chánh và chân chính là một từ với hai lớp áo.

Chơn đứng trong những cụm nào?

Trong các từ Hán Việt có chữ 真: chơn chánh, chơn thành, chơn lý, chơn tướng, chơn thật, chơn tu. Ngoài ra chơn còn là chân theo nghĩa bàn chân trong lời nói cũ: chơn tay, đi chơn không.

chơn chánh

Chân chính: ngay thẳng, đúng đắn.

chơn thành

Chân thành: thật lòng.

chơn lý

Chân lý: lẽ phải, sự thật.

chơn tướng

Chân tướng: bộ mặt thật.

chơn tay

Chân tay: tay chân, nghĩa đen, lời cũ.

Chơn có nghĩa bàn chân không?

Có, trong lời nói cũ và trong văn học Nam Kỳ. Chân theo nghĩa bàn chân cũng đọc là chơn: đi chơn không là đi chân đất, chơn tay là tay chân. Ngày nay nghĩa này ít gặp hơn nghĩa trong từ Hán Việt, nhưng vẫn còn ở người lớn tuổi.

Khi nào viết chơn?

Khi ghi lời nói Nam Bộ, khi trích văn học Nam Kỳ, khi giữ tên riêng đã có dạng chơn, và khi viết cho người đọc Nam Bộ mà bài muốn có giọng. Trong bốn chỗ ấy, đổi chơn thành chân là đổi giọng hoặc làm sai trích dẫn.

Khi nào viết chân?

Khi văn bản theo chuẩn chính tả hiện hành: bài thi, giấy tờ, sách giáo khoa, tin bài đăng rộng cho cả nước. Ở những chỗ này, chân thành cảm ơn và chân chính là dạng người đọc chờ thấy, và chơn sẽ bị đọc thành lỗi dù nó không sai.

Chơn chánh và chân chính có đổi chỗ cho nhau được không?

Được về nghĩa, không được về giọng. Chơn chánh nghe ra Nam Bộ, chân chính nghe ra chuẩn chung. Trong một bài đã chọn giọng nào thì giữ nguyên giọng ấy, vì một bài vừa chơn chánh vừa chân chính ở cùng một nghĩa sẽ bị coi là viết lộn.

Tên riêng có chữ chơn thì giữ ra sao?

Giữ nguyên chơn. Tên người, tên chùa, tên hiệu như Chơn Tâm, Chơn Như, Chơn Lạc là dạng chính thức của cái tên, đã ghi trong giấy tờ và trên bảng hiệu. Sửa thành Chân là đặt cho người ta một cái tên khác.

Tra chơn trong từ điển thế nào?

Gõ chơn hoặc chân, từ điển VietLayers so hai dạng về cùng một khóa nên đều ra mục. Đầu mục hiện dạng Nam Bộ, ngay dưới là dạng đối chiếu. Mục chơn chánh ghi rõ cặp chơn với chân và chánh với chính, nên tra bằng dạng nào cũng thấy dạng kia.

Chơn có phải lỗi chính tả không?

Không. Lỗi chính tả là viết sai một từ, còn chơn là ghi đúng một cách đọc có thật, được từ điển thế kỷ 19 chép và văn học Nam Kỳ dùng suốt. Chơn chỉ thành lỗi khi đặt vào văn bản đòi chuẩn hiện hành, và khi ấy lỗi nằm ở chỗ chọn, không nằm ở chữ.

Người ngoài Nam Bộ đọc chơn có hiểu không?

Phần lớn hiểu khi chơn đứng trong cụm quen: chơn chánh, chơn thành. Đứng một mình theo nghĩa bàn chân thì có người phải đoán. Vì vậy trong bài viết cho người đọc rộng, chơn nên nằm trong cụm hoặc trong lời thoại có bối cảnh.

Chơn có đi cùng những dạng nào khác trong cùng câu?

Thường đi cùng chánh, nhơn, thiệt, sanh, vì cả nhóm này cùng một lớp âm Nam Bộ. Một câu đã có chơn mà lại có chính, nhân, thật trong cùng nghĩa thì giọng bị gãy. Đã chọn lớp Nam Bộ thì chọn cả nhóm.

chơn chánh

Chứ không viết chơn chính.

chơn thiệt

Chứ không viết chơn thật.

nhơn nghĩa

Đi cùng chơn trong cùng lớp âm.

Chơn xuất hiện trong văn học Nam Kỳ thế nào?

Rất thường, cả trong lời kể lẫn lời thoại của Hồ Biểu Chánh và các tác giả cùng thời. Khi trích, giữ nguyên chơn. Đó là chứng liệu cho cách viết và cho cách nói của thời ấy, và sửa thành chân là xóa mất chính chứng liệu.

Có mẹo nào để nhớ cặp chơn với chân không?

Nhớ đường âm: ân thành ơn. Cùng đường ấy có nhân thành nhơn, thân thành thơn. Gặp một từ Hán Việt có vần ân, thử đọc thành ơn; nếu nghe quen tai Nam Bộ thì dạng ấy có thật, nếu nghe lạ thì từ ấy không đi đường này.

Nên học cách dùng chơn từ đâu?

Từ ba chỗ: nghe người lớn tuổi nói chơn trong câu thật, đọc Hồ Biểu Chánh để thấy chơn trong văn, và tra từ điển để biết dạng đối chiếu. Nghe trước rồi mới viết, để không tạo ra những dạng chơn ở chỗ không ai nói.