Hỏi ngã nhập một nghĩa là gì?

Hỏi ngã nhập một nghĩa là gì?

Nghĩa là trong lời nói Nam Bộ, dấu hỏi và dấu ngã được đọc bằng cùng một thanh, cùng một đường nét cao độ. Nghỉ và nghĩ, mở và mỡ, sửa và sữa đọc hệt nhau. Hệ thanh vì thế có năm thanh: ngang, huyền, sắc, nặng, và hỏi ngã chung.

Đường nét của thanh hỏi ngã chung ra sao?

Bắt đầu ở mức giữa, đi xuống, rồi lên lại về cuối, và không có chỗ tắc hay nghẽn ở giữa. Nghe như một cái võng nhẹ. Vì đi xuống rồi lên nên thanh này dài hơn thanh sắc và thanh nặng, và góp phần làm câu nói Nam Bộ nghe mềm và kéo.

Năm thanh còn lại đọc thế nào?

Ngang khá cao và bằng. Huyền xuống thấp và hơi kéo. Sắc lên nhanh và kết cao. Nặng xuống ngắn, không tắc mạnh ở cuối như ở một số vùng khác trong nước. Hỏi ngã chung như đã tả. Năm đường nét này là toàn bộ hệ thanh Nam Bộ.

ngang

Cao và bằng: ma, ta, ba.

huyền

Xuống thấp, hơi kéo: mà, tà, bà.

sắc

Lên nhanh: má, tá, bá.

nặng

Xuống ngắn: mạ, tạ, bạ.

hỏi ngã

Xuống rồi lên: mả và mã đọc như nhau.

Nhập một có nghĩa là nói ngọng không?

Không. Đây là cách hệ thanh của vùng sắp xếp, có từ rất lâu, đều khắp và ở mọi tầng lớp. Nói ngọng là một người lệch khỏi hệ của cộng đồng mình; ở đây cả cộng đồng cùng một hệ. Người Nam Bộ đọc hỏi ngã như nhau là đúng hệ của mình.

Người Nam Bộ có nghe ra hỏi ngã của người khác không?

Nghe ra là có hai thanh khác nhau khi nghe người vùng khác nói, nhưng không dùng sự khác ấy để phân biệt từ, vì trong hệ của mình không có sự khác ấy. Giống như nghe một âm lạ: nhận ra có, gán nghĩa thì không.

Nhập một ảnh hưởng gì tới nghe hiểu?

Rất ít, vì tiếng Việt có đủ ngữ cảnh. Nghỉ ngơi và suy nghĩ không đứng cùng chỗ trong câu. Chỗ khó duy nhất là từ đứng rời, không có câu, ví dụ một chữ đọc lên để đánh vần; khi ấy phải hỏi thêm nghĩa.

Nhập một ảnh hưởng gì tới viết?

Nhiều nhất trong ba nguồn lỗi chính tả của người Nam Bộ. Vì tai không phân biệt, dấu hỏi hay dấu ngã phải học bằng mắt, và cặp mà cả hai đều là từ thật thì bộ sửa lỗi không bắt được. Bài về dấu hỏi và dấu ngã trong cụm này cho mẹo và bảng luyện.

Nhập một ảnh hưởng gì tới hát?

Trong cải lương và dân ca Nam Bộ, thanh hỏi ngã chung đi rất tự nhiên vào giai điệu, vì đường nét xuống rồi lên hợp với cách luyến. Nhiều bài vọng cổ đặt chữ mang dấu hỏi hoặc ngã ở chỗ luyến dài, và người hát không cần phân biệt hai dấu.

Người học có cần học phân biệt hỏi ngã khi nói giọng Nam Bộ không?

Không. Muốn nói giọng Nam Bộ thì học một thanh hỏi ngã chung với đường nét xuống rồi lên, và học nhớ mặt chữ để viết. Học phân biệt hai thanh khi nói là học một nét không có trong hệ này.

Ghi thanh hỏi ngã chung bằng ký hiệu thế nào?

Bằng một đường nét cao độ chung cho cả hai dấu, ghi bằng số hoặc bằng ký hiệu đường nét, và ghi chú rằng đây là thanh hỏi ngã chung. Từ điển VietLayers ghi phát âm Nam Bộ với năm thanh, và mục từ có dấu hỏi hay dấu ngã đều dùng cùng ký hiệu thanh.

Nhập một có đều khắp Nam Bộ không?

Có, đều ở cả Sài Gòn, miền Đông và miền Tây, ở mọi lứa tuổi. Đây là nét ổn định nhất của hệ thanh Nam Bộ, và không có dấu hiệu nào cho thấy người trẻ đang tách hai thanh ra.

Nhập một có từ bao giờ?

Không có ghi âm để biết chắc, nhưng chữ viết cũ cho gợi ý: sách in Nam Kỳ cuối thế kỷ 19 đã có chỗ đặt dấu hỏi và ngã lẫn nhau, cho thấy người viết thời ấy cũng không phân biệt bằng tai. Từ đó suy ra nét này đã có ít nhất từ thời ấy.

Dạy hệ thanh Nam Bộ cho người học thì dạy mấy thanh?

Dạy năm thanh, đúng hệ của vùng, và nói rõ chữ viết có sáu dấu. Người học được nghe năm đường nét, tập nói năm đường nét, và học chính tả sáu dấu bằng mắt. Dạy sáu thanh khi dạy giọng Nam Bộ là dạy sai hệ.

Nhập một liên quan gì tới các cặp nhập khác?

Cùng một kiểu hiện tượng: lời nói gộp hai đơn vị mà chữ viết giữ tách. Hỏi ngã ở thanh, n ng và t c ở âm cuối, v d gi ở âm đầu. Ba nhóm này làm nên phần lớn nét âm Nam Bộ và phần lớn lỗi chính tả Nam Bộ.

Nghe thanh hỏi ngã chung ở đâu cho rõ?

Ở lời thoại cải lương, nơi thanh này được kéo dài và luyến, và ở người lớn tuổi miền Tây nói chậm. Nghe hai chữ nghỉ và nghĩ do cùng một người đọc là thấy ngay chúng là một.