Phụ âm đầu v và d trong tiếng Nam Bộ đọc thế nào?

Âm đầu v ở Nam Bộ đọc thế nào?

Đọc bằng đầu lưỡi lướt nhẹ lên vòm, không dùng môi răng, ra một âm gần với d và gi: vui nghe như dui, về nghe như dề, vô nghe như dô. Đây là nét có ở khắp Nam Bộ và rõ nhất ở miền Tây.

Vậy v, d, gi có còn là ba âm không?

Trong lời nói thường ngày thì gần như là một âm. Người nghe không dựa vào âm đầu để phân biệt vui với dui hay dì với gì, mà dựa vào nghĩa trong câu. Trong chữ viết thì vẫn là ba chữ, và mỗi từ chỉ có một chữ đúng.

Vì sao v lại đọc thành d?

Vì trong hệ âm Nam Bộ, âm môi răng v không có chỗ riêng, và người nói dùng âm lướt đầu lưỡi cho cả ba chữ. Đây là cách hệ âm sắp xếp lại, có từ rất lâu, và không phải người nói không phát âm được v: khi cần, họ đọc v môi răng rất rõ.

Khi nào người Nam Bộ đọc v bằng môi răng?

Khi nói chậm, trang trọng, đọc bài, hát, hoặc khi cố nói cho người ngoài vùng nghe rõ. Nhiều người trẻ ở Sài Gòn đọc v môi răng nhiều hơn người lớn tuổi. Vì thế cùng một người có hai cách đọc v tùy tình huống.

Miền Tây có đọc v khác Sài Gòn không?

Có ở độ đều: miền Tây đọc v thành d gần như luôn luôn, Sài Gòn thì lẫn cả hai cách. Một số nơi ở miền Tây còn có âm v hơi khác nữa, nghe gần như bê nhẹ hoặc như gi, và những nét nhỏ này chưa được ghi đủ.

Người ngoài vùng nghe v thành d có hiểu không?

Hiểu sau một lúc quen, vì phần lớn từ tự lộ nghĩa trong câu. Chỗ khó là những cặp cùng vần mà v và d đều là từ thật: vô với dô, vì với dì, vẽ với dẽ. Ở đó người nghe dựa vào câu, và người mới học cần vài ngày để quen.

Người Nam Bộ viết lẫn v với d chỗ nào?

Ở những từ mà tai không giúp: vui viết thành dui, dì viết thành vì, giờ viết thành dờ. Lỗi hay gặp ở người ít đọc sách, vì với người Nam Bộ chính tả v d học bằng mắt chứ không bằng tai.

vui

Chữ v, dù đọc như dui.

dữ

Chữ d, dù đọc như vữ ở vài nơi khi trả v.

giờ

Chữ gi, không phải dờ hay vờ.

dạ

Chữ d, tiếng thưa của Nam Bộ.

Có mẹo nào để nhớ v hay d không?

Có một mẹo hẹp: từ Hán Việt hầu như không bắt đầu bằng d đọc như dờ theo nghĩa ấy, nên gặp từ Hán Việt thì v hoặc gi nhiều hơn d. Nhưng mẹo này không đủ; cách chắc là nhớ mặt chữ của từ và tra khi do dự.

Ghi âm v Nam Bộ bằng ký hiệu gì?

Bằng ký hiệu của âm lướt vòm, cùng ký hiệu với d và gi trong hệ này, và ghi thêm biến thể môi răng khi người nói trả v. Từ điển VietLayers ghi phát âm Nam Bộ theo cách này ở mỗi mục, để người học nghe theo.

Nét này có trong cải lương không?

Có và rất rõ, vì nghệ sĩ cải lương giữ giọng vùng trong lời thoại. Trong lời ca, nhiều nghệ sĩ trả v về môi răng cho tròn chữ. Nghe cả hai phần là nghe được hai cách đọc v của cùng một người.

Ghi lời thoại thì viết vui hay dui?

Viết vui. Lời thoại ghi từ, không ghi giọng. Giọng Nam Bộ trong lời thoại nằm ở từ như tui, hổng, dữ, thiệt, không nằm ở việc viết dui thay cho vui. Viết dui là làm người đọc tưởng đó là một từ khác.

Dạy phát âm v cho người học thì dạy gì?

Dạy nghe trước: cho người học nghe vui đọc như dui và hiểu rằng đó là v. Rồi dạy nói theo cách nào tùy mục tiêu: muốn nói giọng Nam Bộ thì học âm lướt, muốn nói rõ cho mọi vùng thì học v môi răng. Cả hai đều đúng ở chỗ của nó.

Người học có cần bắt chước v thành d không?

Không bắt buộc. Nói v môi răng ở Nam Bộ vẫn được hiểu và không ai thấy lạ. Nhưng nếu muốn nghe giống người trong vùng thì học âm lướt, vì đó là nét người ta nhận ra ngay khi đánh giá một giọng có Nam Bộ hay không.

Nét này có liên quan tới cặp d và gi không?

Có: trong lời nói Nam Bộ, d và gi cũng là một âm, và cùng âm với v. Nên chính tả d gi cũng học bằng mắt: dì với gì, dang với giang. Ba chữ v, d, gi cùng nằm trong một nhóm lỗi chính tả của người Nam Bộ.

Tra từ điển thế nào khi không chắc v hay d?

Gõ dạng nào bạn đoán, rồi đọc nghĩa nhanh để xem có đúng từ mình cần không. Nếu ra từ khác nghĩa, thử chữ còn lại. Từ điển VietLayers so v, d, gi về cùng một khóa ở bước tìm, nên gõ sai chữ vẫn thấy được mục đúng trong danh sách gợi ý.

Nên học nét này từ đâu?

Từ người thật ở miền Tây, nghe vài câu là thấy. Rồi từ cải lương để nghe cả hai cách đọc trong một người. Rồi từ từ điển để nhớ mặt chữ của những từ mình hay lẫn.