Sắc thái vùng miền trong câu đến từ đâu?

Sắc thái vùng miền trong câu đến từ loại từ nào?

Từ bốn loại, xếp theo độ mạnh: tiếng đệm cuối câu như hén, nghen, hôn, ta; từ nhấn như dữ, thiệt, quá trời, dễ sợ; từ phủ định như hổng, hông, chớ; và xưng hô như tui, ổng, bả. Danh từ chỉ đồ vật đứng cuối bảng, gần như không mang giọng.

Vì sao tiếng đệm cuối câu mạnh nhất?

Vì nó không mang nghĩa, chỉ mang quan hệ và giọng. Đi hén là đi, nhưng thêm hén là thêm sự thân và sự rủ rê theo kiểu Nam Bộ. Người nghe bắt được vùng ngay ở tiếng cuối, trước cả khi kịp nghĩ về nghĩa của câu.

hén

Tìm đồng tình, thân: ngon hén, đi hén.

nghen

Dặn dò, nhẹ: nhớ nghen, cẩn thận nghen.

hôn

Hỏi, dạng của không: được hôn, biết hôn.

ta

Tự hỏi, tự nhủ: sao vậy ta, đi đâu ta.

Từ nhấn mạnh tới đâu?

Mạnh gần bằng tiếng đệm, vì chúng thay cho rất, lắm, quá bằng một chữ có màu: ngon dữ, đẹp thiệt, mưa quá trời, giỏi dễ sợ. Một từ nhấn trong câu là đủ để câu có giọng. Hai ba từ nhấn trong một câu là quá liều.

Từ phủ định mạnh tới đâu?

Mạnh, vì phủ định xuất hiện ở hầu hết câu, và hổng thay cho không là thay ở chỗ rất thường gặp. Hổng biết, hổng có, hổng chịu làm cả đoạn thành Nam Bộ mà không cần thêm gì. Đây là từ tiết kiệm nhất để có giọng.

Xưng hô mạnh tới đâu?

Mạnh và lâu: một nhân vật xưng tui thì cả truyện có giọng, vì tui lặp lại ở mọi câu nói của nhân vật ấy. Xưng hô là cách cho giọng bền nhất, và cũng là cách khó sửa nhất nếu đặt sai.

Danh từ chỉ đồ vật có mang giọng không?

Rất nhẹ. Ghe, xuồng, miệt vườn, cà ràng chỉ nói về nơi chốn, không nói về người nói. Một bài đầy ghe xuồng mà không có tiếng đệm hay từ nhấn nào vẫn có thể đọc như bài của người ngoài vùng viết. Danh từ cho bối cảnh, không cho giọng.

Đặt từ mạnh ở đâu trong bài?

Ở lời thoại và ở câu kết của đoạn. Lời thoại là chỗ tự nhiên nhất. Câu kết của đoạn kể là chỗ một chữ dữ hay hén tạo hiệu quả lớn với liều nhỏ. Tránh đặt ở câu mở đầu bài và ở phần giải thích, vì ở đó giọng làm người đọc mất tin.

Liều bao nhiêu là đủ?

Ít hơn người viết tưởng. Một tiếng đệm mỗi vài câu thoại, một từ nhấn mỗi đoạn, và một cách xưng hô nhất quán là đủ cho cả bài có giọng rõ. Người Nam Bộ thật nói cũng không dày hơn vậy. Dày hơn là diễn.

Làm màu là gì?

Là rải từ vùng vào bài cho có, không vì nghĩa: nhân vật nói ba tiếng đệm trong một câu, mỗi câu một dữ, mỗi đoạn một quá trời. Người trong vùng đọc là thấy giả ngay, vì không ai nói vậy. Làm màu mất lòng tin hơn là không có giọng.

Người ngoài vùng viết giọng Nam Bộ hay sai chỗ nào?

Ở hai chỗ: đặt tiếng đệm sai câu, ví dụ hén ở câu ra lệnh, và dùng từ nhấn ở câu buồn, ví dụ buồn dữ ở chỗ người Nam Bộ nói buồn thiệt. Mỗi từ mạnh có câu của nó, và chỉ nghe nhiều mới biết câu nào.

Cách thử một câu có giọng thật hay giả?

Đọc to cho một người Nam Bộ nghe. Nếu họ gật thì được. Nếu họ cười vì thấy quá thì bớt. Nếu họ hỏi ai nói vậy thì sai chỗ. Không có cách nào thay được tai người trong vùng.

Sắc thái có khác giữa Sài Gòn và miền Tây không?

Có ở liều và ở từ: miền Tây dùng tiếng đệm và từ nhấn dày hơn, kéo giọng hơn. Sài Gòn nhẹ hơn, nhiều từ mới hơn. Một nhân vật miền Tây và một nhân vật Sài Gòn không nên cùng liều giọng.

Sắc thái có đổi theo tuổi không?

Có. Người lớn tuổi dùng nghen, chớ, thiệt nhiều hơn; người trẻ dùng dữ chưa, quá trời, và các từ mới. Cho một cụ già nói dữ chưa hay một người trẻ nói chớ gì là sai tuổi, và người đọc nhận ra.

Từ điển giúp gì ở đây?

Bằng nhãn văn phong và ví dụ: mỗi từ mạnh có nhãn thân mật, có ví dụ đúng câu, và có ghi vùng, tuổi khi có chứng cứ. Tra ví dụ là thấy từ ấy đứng ở câu nào, và đó là thứ quyết định, không phải nghĩa.

Nên học liều giọng từ đâu?

Từ đọc Hồ Biểu Chánh và Sơn Nam với sổ tay, đếm xem mỗi trang có bao nhiêu tiếng đệm và từ nhấn. Số ấy nhỏ hơn người ta tưởng, và đó là liều của người viết giỏi. Rồi nghe người thật để biết từ nào đi với câu nào.