Xưng hô với người lạ ngoài đường thế nào?

Gặp người lạ thì gọi bằng gì?

Theo tuổi ước chừng: ngang tuổi hoặc lớn hơn chút thì anh, chị; lớn hơn nhiều thì chú, cô; già hơn nữa thì ông, bà; nhỏ hơn thì em, con. Ghép thêm Hai cho lịch sự và thân với người ngang hoặc lớn hơn chút: anh Hai, chị Hai.

anh, chị

Ngang tuổi hoặc lớn hơn chút.

chú, cô

Lớn hơn nhiều, cỡ tuổi cha mẹ.

ông, bà

Già, cỡ tuổi ông bà.

em, con

Nhỏ hơn mình.

Tự xưng thì xưng gì?

Xưng theo vai đã gọi: gọi anh chị thì xưng tui hoặc em; gọi chú cô thì xưng con hoặc cháu; gọi ông bà thì xưng con; gọi em thì xưng anh, chị, hoặc tui. Tui là xưng an toàn với người ngang vai khi chưa muốn định vai rõ.

Vì sao gọi anh Hai chứ không chỉ gọi anh?

Vì thêm Hai làm câu gọi thân và trọng hơn, như gọi ai là anh lớn. Đây là cách gọi rất Nam Bộ, dùng nhiều ở chợ, quán và ngoài đường, và không khẳng định gì về thứ thật của người được gọi.

Người lớn tuổi gọi người trẻ lạ bằng gì?

Bằng con, cháu, hoặc cưng nếu muốn thân, nhất là với người bán hàng lớn tuổi gọi khách trẻ: cưng lấy gì? Cưng ở đây không suồng sã, nó là cách gọi thương của người lớn với người nhỏ ở Nam Bộ.

Người bán hàng gọi khách thế nào?

Khách ngang hoặc lớn hơn chút: anh Hai, chị Hai. Khách lớn tuổi: chú, cô, bác. Khách trẻ hơn: em, con, cưng. Người bán tự xưng tui, em hoặc con theo vai. Cách gọi này mời khách bằng giọng, và khách quen lâu thì chuyển sang thứ thật của nhau.

Gọi lệch tuổi thì sao?

Gọi trẻ hơn tuổi thật thường được xem là khéo, gọi già hơn tuổi thật có thể làm người ta buồn. Nên khi chưa chắc, gọi thấp một bậc: gọi anh thay vì chú, gọi chị thay vì cô. Người được gọi sẽ tự sửa nếu muốn.

Người ta sửa cách gọi bằng cách nào?

Bằng một câu ngắn và không phiền: kêu chú đi con, hoặc gọi chị là được. Ở Nam Bộ, sửa cách gọi là chuyện thường, không ai giận, và người nghe đổi ngay theo lời sửa. Đây là cách hai người định vai với nhau trong vài giây.

Tự mình hỏi cách gọi có được không?

Được, và là cách lịch sự nhất khi không chắc: con gọi bằng gì cho phải? Người được hỏi sẽ nói gọi cô đi, hay kêu chú Bảy là được, và từ đó có luôn cả thứ của người ta. Câu hỏi này rất thường và không ai thấy lạ.

Trên ghe, trên chợ nổi gọi thế nào?

Gọi vọng và gọi ngắn: chú ơi, cô ơi, Ba ơi, Út ơi, hoặc gọi bằng tên ghe, tên hàng: ghe dưa ơi. Trên sông không có thì giờ cho cách gọi dài, và cách gọi ngắn ấy là một phần của nhịp buôn bán trên nước.

Người trẻ gọi người lạ trẻ bằng gì?

Bằng bạn, bồ, hoặc anh chị nhẹ khi mới gặp; sau vài câu thì ông bà theo kiểu bạn bè, hoặc mày tao nếu thân nhanh. Bồ vừa là bạn vừa là người yêu tùy câu, nên nghe cả câu mới biết.

Người nước ngoài nói tiếng Việt nên gọi thế nào?

Nên dùng bảng ở trên, và khi không chắc thì gọi anh chị với người ngang vai, chú cô với người lớn, rồi hỏi con gọi bằng gì cho phải. Người Nam Bộ rất dễ với người học, và câu hỏi ấy được xem là lễ chứ không phải vụng.

Gọi sai vai có bị coi là vô lễ không?

Ít khi, nếu gọi thấp một bậc. Gọi tao mày với người mới quen thì có, và gọi chú thành anh với người muốn được trọng cũng có thể bị xem là thiếu ý. Nhưng phần lớn người Nam Bộ sửa nhẹ nhàng hơn là giận.

Xưng hô ngoài đường ở Sài Gòn và miền Tây có khác không?

Cùng bảng, khác độ thân. Miền Tây thân nhanh hơn, cưng và con dùng nhiều hơn, và chuyển sang thứ thật sớm hơn. Sài Gòn giữ anh chị, chú cô lâu hơn với người lạ vì phố đông và người ta ít gặp lại nhau.

Ghi cuộc gặp ngoài đường trong truyện thế nào?

Để cách gọi làm việc thay cho lời tả: người bán gọi anh Hai, khách xưng tui, bà cụ gọi cưng. Người đọc Nam Bộ nghe ra ngay chỗ đứng của từng người. Và để một câu sửa cách gọi nếu hai nhân vật đang định vai, vì đó là điều người thật làm.

Nên học cách gọi người lạ từ đâu?

Từ chợ, nơi mọi cách gọi người lạ đều vang lên trong một buổi sáng. Đứng ở một sạp hàng nửa giờ là nghe đủ anh Hai, chị Hai, cưng, con, chú, cô, và nghe cả cách người ta sửa cho nhau. Không sách nào tả hết được nhanh như vậy.